Guraso eta seme-alaben arteko harremanen gida

PDF formatuan

1. Guraso-agintea

Zer da?

• Gurasoek seme-alaben gainean dituzten ahalmen eta betebeharren multzoa da, jaiotzen direnetik adin-nagusitasunera iritsi arte (18 urterekin) edo emantzipatu arte (16 urterekin).
• Gurasoek seme-alaben mesederako eta beren nortasunari jarraiki beteko dute guraso-agintea.

Guraso-agintearen titularrak

• Aita eta ama.
• Normalean biak dira bion seme-alaben gaineko aginte horren jabe.
• Zenbait kasutan aitak edo amak soilik bete ahal izango du (aitaren edo amaren heriotzagatik, Epaileak epai judizial batean hala erabaki duelako eta abar).

Adibideak

• Ezkondutako bikote baten edo bizitza egonkorra duen izatezko bikote baten kasuan, aitak eta amak elkarrekin beteko dute bion seme-alaben gaineko guraso-agintea.
  
  
• Bananduta edo dibortziatuta dagoen bikote baten kasuan, oro har, seme-alaben gaineko guraso-agintea aitak eta amak elkarrekin beteko dute seme-alaben mesederako bada, edota seme edo alabarekin bizi den aitak edo amak bakarrik bete ahal izango du (aitak eta amak elkarren arteko adostasunez erabakitakoaren arabera edo epai judizial baten bidez).
  
  
• Gurasoak ezkonduta ez badaude eta bizitza egonkorrik ez badute, seme-alaben gaineko guraso-agintea aitak eta amak elkarrekin beteko dute seme-alaben mesederako bada, edota seme edo alabarekin bizi den aitak edo amak bakarrik bete ahal izango du.

Guraso-aginteak gurasoengan sortutako betebeharrak

Legeak ondokoak adierazten ditu:

• Seme-alabak zaintzea: arretak zuzentasunez eta maitasunez ematea.
• Ahal den guztietan, seme-alabekin egotea (gurasoak elkarrekin bizi ez direnean edo bananduta daudenean, semea edo alaba aitarekin edo amarekin biziko da gehienetan).
• Seme-alabak elikatzea (etxebizitza, elikadura, arropa, heziketa eta abar), hau da, seme-alaben gastu guztiak ordaintzea.
• Seme-alabei heziketa integrala ematea.
• Adin-txikiko seme-alaben jabetzako ondasunak arduraz administratzea. Kasu jakin batzuetan, gurasoek epailearen baimena beharko dute.
• Gurasoek guraso-aginteari lotutako seme-alaben legezko ordezkaritza dute auzitegien eta hirugarrenen aurrean.
• Poliziak eta/edo Epaileak deitu ahal izango dizute salatu dituzun gertaeren azterketan eta balizko egilea ezagutzen laguntzeko.

Guraso-aginteak seme-alabengan sortutako betebeharrak gurasoei dagokienez:

• Seme edo alabaren eguneroko bizitzan, prestakuntzan, osasun-arloan eta abar gurasoak errespetatzea eta beren esanak betetzea.
• Gurasoen aginduak bidezkoak izango dira eta ez diote seme edo alabaren segurtasunari edo duintasunari eraso egingo.

Guraso-agintea kentzea

• Gurasoek guraso-agintea behar bezala erabiltzen ez badute eta guraso-aginteak dakartzan betebeharrak betetzen ez badituzte, aginte hori kendu ahal izango zaie Epailearen ebazpen bidez.
  
  
• Guraso-agintea behin betiko (seme edo alabaren kontrako delitu baten kasuan adibidez) edo aldi baterako (seme-alabak behar bezala zaintzeko aldi baterako ezintasunaren ondoriozko gabetzearen kasuan adibidez) kendu ahal izango da.
  
  
• Gurasoei guraso-agintea kentzen zaienean, semea edo alaba Administrazioaren babes-zentro baten tutoretzapean geratzen da. Halaber, semea edo alaba familia batek har dezake aldi baterako.
  
  
• Guraso-agintea aldi baterako kentzen den kasuetan, gurasoei aginte hori behar bezala betetzea eragozten zieten zirkunstantziak desagertzen direnean Epaileak guraso-agintearen aldi baterako kentzea baliogabetu ahal izango du.

Adibideak

• Miren eta Aitor adin-txikiko seme baten gurasoak dira. Aitor hiltzean hainbat higiezinen jabetza jaso du jaraunspenean semeak. Mirenek aloka al ditzake higiezin horiek semearen ikasketak ordaintzeko dirua lortzeko?
  Bai, adin-txikikoa den eta, beraz, bere guraso-aginteari lotuta dagoen seme baten ama den heinean semearen ondasunen administrazioa bere kargura baitu semea adin-nagusitasunera iritsi arte. Mirenek eragiketa-mota oro egin ahal izango ditu semearen ondasunekin, betiere honen mesederako badira. Mirenek kontuak eman beharko dizkio semeari adin-nagusitasunera iristean. Hala ere, zenbait eragiketetan (saltzea, hipotekatzea eta abar) gurasoek Baimen Judiziala beharko dute.
  Guraso-agintea duen aitaren edo amaren eta emantzipatu gabe dagoen semearen edo alabaren artean interes-gatazkarik sortuz gero, Epaileak Defendatzaile Judizial bat izendatuko dio semeari edo alabari epaiketan eta epaiketaz kanpo ordezkatzeko.
  (Adibidea: aita eta semea sozietate bateko partaideak dira eta aitak semearen kapitalean eragina izan dezakeen eragiketa bat egin nahi du).

Guraso-agintearen iraungipena

Guraso-agintea ondoko arrazoiengatik amaitzen da:

• Gurasoen edo seme edo alabaren heriotzagatik.
• Seme edo alabaren emantzipazioagatik (16 urtetik aurrera lor dezake).
• Seme edo alabaren adopzioagatik.

2. Seme-alabatasuna

Zer da?

• Seme-alabatasunak aitaren, amaren eta seme edo alabaren arteko lotura biologikoaren ondorioz sortzen diren eskubide eta betebeharren multzoa hartzen du aintzat (Erregistro Zibilean inskribatzearen bitartez legez zehaztu ondoren).
  
  
• Halaber, seme edo alabaren adopzio bidezko seme-alabatasuna dago. Seme-alabatasun hau Erregistro Zibilean inskribatu behar da erabat eraginkorra izan dadin.

Seme-alabatasunaren legezko ondorioak

• Haurra seme edo alabatzat hartu duen aitaren eta/edo amaren abizenak finkatzen ditu.
• Gurasoen eta seme-alaben arteko senidetasun-lotura (lehen mailako aurrekoak eta ondorengoak).
• Semeak edo alabak gurasoengandik “elikagaiak” jasotzeko eskubidea (janaria, arropa, etxebizitza, heziketa eta osasun-laguntza).
• Elkarrekiko ondorengotza-eskubideak (semea edo alaba gurasoen nahitaezko jaraunslea da).
• Aitak ezin du semea edo alaba desjarauntsi, oso kasu larrietan izan ezik (aitaren kontrako delitu bat egitean adibidez).
  

Nola frogatzen da seme-alabatasuna?

a) Erregistro Zibileko inskripzioaren bidez.
b) Seme-alabatasuna erreklamatzeko edo seme-alabatasunaren kontra egiteko prozedura zibil batean emandako behin betiko epaiaren bidez.
c) Agerizko edukitzaren bidez, hau da, gizarteak pertsona bat guraso jakin batzuen semea edo alaba dela sinesten duenean (legezko euskarririk ez bada ere).

Adibidez:
Amaiaren familian eta haren gizarte-ingurunean, Kepa Garciaren alaba dela uste dute denek. Erregistro Zibilean berriz, ez da Kepa Garciaren alaba gisa agertzen. Nola egiazta dezake Amaiak haren alaba dela?

• Bere ustezko aitaren –Kepa Garcia jaunaren– abizena erabili ohi duela frogatuta.
• Kepa Garciak Amaia jaio zenetik alaba gisako tratua eman diola frogatuta.
• Mundu guztiak (familiak, lagunek, bizilagunek eta abarrek) Amaia Kepa Garcia jaunaren alabatzat hartzen duela frogatuta.

Seme-alabatasun motak

A) EZKONTZAKOA: seme-alabak elkarrekin ezkondutako pertsona batzuenak dira.
B) EZKONTZAZ KANPOKOA: seme-alabak ezkondu gabe dauden pertsona batzuenak dira.



A) EZKONTZAKO SEME-ALABATASUNA

Zer da?

• Elkarrekin ezkondutako aitaren eta amaren seme-alaba guztiak barne hartzen ditu.
• Semeak edo alabak aitaren eta amaren abizenak hartzen ditu. Aitatasun-presuntzioa
• Ezkontideak elkarrekin ezkonduta dauden bitartean jaiotzen diren seme-alabak senarrarenak direla adierazten du.
• Presuntzio honek onartzen du kontrako frogarik. Horrela, senarrak bere emaztearen semea edo alaba berea ez delako arrazoizko susmorik badu, aitatasunaren aurka egin ahal izango du judizialki, frogatu ahal izateko.
• Aitatasun-presuntzioa banantze judizialaren (izatezkoaren edo dibor-tzioaren) hurrengo 300 egunetan amaitzen da, bikotekideen arteko bizikidetza amaitutakoan elkarren arteko sexu-harremanak ere amaitu direla suposatzen baita.
  
  B) EZKONTZAZ KANPOKO SEME-ALABATASUNA
  
  Zer da?
  
  
• Semea edo alaba elkarrekin ezkonduta ez dauden bi pertsonen arteko sexu-harremanaren emaitza denean sortzen dena da.
• Semeak edo alabak aitaren eta amaren abizenak izateko, hauek seme edo alabatzat hartu behar dute (Erregistro Zibilean inskribatuta). Hala ez bada, semeak edo alabak amaren abizenak besterik ez ditu izango. Aitatasunaren “aitorpena” Aitak seme edo alaba baten aitatasuna aitortzeko egiten duen alde bakarreko borondateko deklarazioa da.
  
  Aitatasunaren aitorpena horrela egin daiteke:
• Erregistro Zibileko arduradunaren aurrean.
• Testamentuan.
• Notario aurrean egindako eskritura publiko batean. Deklarazio ezeztaezina da, hau da, aitak seme edo alabarekiko aitatasuna aitortzen duenean ez du atzera egiterik. Hala ere, aitorpenean akatsen bat izan bada, aita aitatasun horren aurkako ekintzaz baliatu ahal izango da.
  Aitatasunaren aitorpena semea edo alaba adinez nagusia denean gertatzen bada, aitorpen hori baliozkoa izateko beharrezkoa da seme edo alabaren berariazko edo adierazi gabeko baimena (bestela ez du baliorik izango).

Adibidea:

• Ba al da ezberdintasunik ezkontzako, ezkontzaz kanpoko eta adopzio bidezko seme-alaben artean?
  Ez dago inolako ezberdintasunik. Seme-alaba guztiek eskubide berberak dituzte (abizenei, elikagaiei, ondorengotzari eta abarri dagokienez), seme-alabatasun mota edozein izanik ere.
  
  Aitatasuna “erreklamatzeko” ekintza
  
  
• Auzitegien aurrean egin beharreko ekintza honen helburua aita baten seme edo alabarekiko aitatasuna finkatzea da.
• Semeak edo alabak bizitza osoan egin dezake ekintza hori baina, adin-txikikoa den bitartean, bere legezko ordezkariak (amak) edo Ministerio Fiskalak egin beharko du.
  
• Ekintza horretarako abokatua eta prokuradorea behar dira.
  
• Demanda auzitegien aurrean onartzeko, semea edo alaba sortu zeneko garaian amak eta ustezko aitak sexu-harremanak izan zituztela egiazta dezakeen “froga-arrasto” bat gaineratu behar zaio (argazkiak, lekukoak, gutunak eta abar).
  
  Aitatasunaren frogak
  
  
• Froga-mota oro egin daiteke, biologikoak barne (ustezko aitaren eta seme edo alabaren odol-ateratzea bien ADNa konparatzeko). Froga biologiko honen errore-indizea oso txikia da.
  
• Amatasunak ez dakar horrelako arazorik, erditzean frogatzen baita.
• Ustezko aita ez dago behartuta froga biologikoa egitera. Aitak froga biologikoa egiteari uko egitea ez da eragozpena izango Epaileak aitatasuna ezartzeko, betiere amaren eta ustezko aitaren arteko sexu-harremanei buruzko bestelako froga edo arrastorik badago (gutunak, argazkiak, lekukoak eta abar).
  Auzitegi Konstituzionalaren arabera, froga biologiko hauek egiteari uko egitea aitatasuna onartzearen parekoa da; izan ere, aitatasuna finkatzeko metodorik fidagarrienetako bat da.

3. Tutoretza eta tutorearen irudia

Zer da tutoretza?

Tutore bat izendatzearen bidez ondoko kasuetan barne hartutako pertsonak legez babesteko eta ordezkatzeko helburua duen erakundea da Tutoretza:

1. Guraso-agintearen mende ez dauden emantzipatu gabeko adin-txikikoak (gurasoak hilda dituen adin-txikikoa adibidez).
   
   
2. Ezindu deklaratu diren adinez nagusiak.
   
   
3. Guraso-agintea luzatua duten adinez nagusiak (18 urtera iritsi denean guraso-agintea luzatu dioten minusbaliatu psikiko bat adibidez).
   
   
4. Babesgabetasun-egoeran dauden adin-txikikoak.
   
   Pertsona hauei tutore bat izendatuko zaie

Tutore izateko baldintzak

1. Beren eskubide zibilen erabilera osoa duten pertsona fisiko guztiak izan daitezke tutore, betiere legeak berariaz debekatzen dituen zirkunstantzi-etan ez badaude (adin-txikikoarekiko edo ezinduarekiko ezinikusi nabarmenaren kasuan adibidez –elkarren arteko harreman txarrak eta abar–).
   
   
2. Pertsona fisikoez gain, irabazizko xederik gabeko pertsona juridikoak eta babesgabetasun-egoeran dauden adin-txikikoen babesaz arduratzen diren erakunde publikoak ere tutore izan daitezke (Aldundia, legez eratutako eta erregistratutako irabazizko xederik gabeko elkarte bat eta abar).

Tutorearen ordainsaria

Legeak kontuan hartzen duenez, tutoreak ordainsari bat jasoko du kargua betetzeak denbora eta lan ardura berezia eskatzen duenean (tutoretzapekoaren egoera ekonomikoaren arabera).

Tutorearen betebeharrak

Tutoreak ondoko betebeharrak ditu:

a) Tutoretzapekoa zaintzea: elikadura, arropa, heziketa eta prestakuntza integrala.
b)Tutoretzapekoa ordezkatzea Tutorea tutoretzapekoaren legezko ordezkaria da.
c) Tutoretzapekoaren ondarea administratzea: Tutorea behartuta dago tutore-tzapekoaren ondasunak ardura eta arreta handienarekin administratzera.
Ezohiko administrazio-egintzetan (saltzea, alokatzea, hipotekatzea, jaraunspen bat jasotzea eta abar), tutoreak baimen judiziala behar du.

Tutoretzaren iraungipena

Tutoretza ezin da mugagabea izan. Amaiera dakarten kasuak ondokoak dira:

• Tutoretzapekoaren adopzioa.
• Tutoretzapekoaren ezgaitasuna eragin zuten zirkunstantzien desagerpena deklaratzen duen epai judiziala.
• Tutoretzapekoa adin-nagusitasunera iristea (tutoretza adin-txikikotasunaren ondorioz sortzen denean).
• Tutoretzapekoaren heriotza.
• Tutorearen heriotza.

Tutoretza eratzeko prozedura

• Tutoretza epailearen erabakiz eratzen da (eskumena duen epailea tutoretzapekoaren bizilekuari dagokion Lehen Auzialdiko Epailea da).
• Epaileak legeak adierazitako lehentasun-ordenari jarraiki izendatzen du tutorea senide jakin batzuen artean.
• Seniderik izan ezean, Epaileak, tutoretzapekoarekin lotura bat dutenen artean, kargua tutoretzapekoaren mesederako betetzeko pertsona egokia izendatzen du.
• Epaileak, tutorea izendatu aurretik, senide hurbilenei, ardin-txikikoarekin edo ezinduarekin lotura bat duten pertsona guztiei eta zentzu nahikoa duten (egoeraren garrantzia uler dezaketen) tutoretzapekoei entzungo die. Epaileak 12 urtetik gorako tutoretzapekoei entzun behar die.
• Tutoretzaren erabilera Epailearen eta Fiskalaren zaintza eta kontrolari atxikita egongo da.
• Tutore-kargua borondatezkoa da.

Tutela adibideak

• Amaiaren adin-txikiko alabak autonomiaz moldatzeko ezgaitzen duen minusbaliotasun psikiko bat du. Amaiak testamentua egitea eta bere ahizpa Maite alabaren tutore izendatzea pentsatu du (hiltzen denerako, halakorik gertatuz gero). Egin al dezake?
  Bai, egin dezake, legeak aurreikusten du tutorea testamentu bidez izendatzeko aukera. Hala ere, Epaileak onartu beharko du, betiere Maitek izendapena borondatez onartzen badu.
  Maitek tutore-kargua ilobarentzako berme guztiekin betetzerik ez badu (adinagatik, baliabide ekonomikorik ez izateagatik edo zentzuzko beste arrazoi batengatik), Epailearen aurrean desenkusatzeko aukera izango du eta honek tutore-karguaren betebeharrak zuzen betetzeko moduan dagoen beste pertsona bat izendatu beharko du.
  
  
• Maria adin-txikikoa da eta gurasoek Bizkaiko Aldundiko adin-txikikoen babeserako zentro batean utzi zuten abandonatuta. Zeinek betetzen du tutore-funtzioa Maria adin-nagusitasunera iritsi arte?
  Aldundiak, adin-txikikoaren babesaz arduratzen den erakundea denez gero, Mariaren tutore-funtzioak beteko ditu adin-nagusitasunera iritsi arte. Nolanahi ere, ebazpen judizial bidez erabakiko da.
  
  
• Miren Itziarren tutorea da eta, haren ustez, Itziarren ondareari errentagarritasun handiagoa ateratzeko komenigarria izango litzateke Itziarren jabetzakoa den etxebizitza bat saltzea. Egin al dezake?
  Mirenek bere tutoretzapekoaren jabetzako etxebizitza saldu ahal izateko, Epailearen baimena beharko du eta, baimen hau emateko, Itziarrentzat salmenta ekonomikoki onuragarria dela frogatu beharko da, bere ondarea arriskuan jarri gabe.

4. Ezgaitzea

I. Zer dira ezgaitasuna eta ezgaitzea?

Pertsona bat gaixotasun edo urritasun fisiko edo psikiko iraunkor bat izatearen ondorioz bere kabuz moldatu ezinik dagoenean bizi duen egoera da.

Egoera horrek legezko onarpena izateko, pertsona hori judizialki «ezgaitzat» deklaratu behar dute, eta hori, ezgaituaren bizilekuko Lehen Auzialdiko Epaileari dagokio.

II. Ezgaitzeko prozedura

• Pertsona baten ezgaitzea ondoko hauek eska dezakete:
  
  a) Senide jakin batzuek:
  
  
  • Ezkontideak.
  • Ondorengoek (seme-alabek eta bilobek).
  • Aurrekoek (gurasoek eta aiton-amonek).
  • Anai-arrebek.
    
    
  b) Aipatutako seniderik ez badago, Ministerio Fiskalak eska dezake, edozein pertsonak ezgaitzearen arrazoien berri ematen dionean.
  
  
  • Eskaera idatziz egin behar zaio Lehen Auzialdiko Epaileari (Familia Arloko Epaitegiak dituzten hiriburuetan, azken horiek arduratzen dira gai hauek bideratzeaz), ezgaitzearen arrazoiak azalduz (gaixotasun fisiko edo psikikoak), eta Epaileari pertsona jakin hori ezgaitutzat deklara dezala eskatuz.
    
    
  • Eskaera hori, izendapen partikularreko edo ofizioko Abokatu batek idazten du, edo bestela Fiskalak berak abiarazten du prozedura.
    
    
  • Fiskalak kasu guztietan esku hartzen du.
    
    
  • Epaileak, epaia eman aurretik:
    
    
    • Ustezko ezgaiaren senide hurbilenei entzuten die.
    • Ustezko ezgaia pertsonalki aztertzen du.
    • Ustezko ezgaia aztertu duen medikuaren edo mediku-taldearen irizpena entzuten du (auzitegiko medikuarena barne).
      
      
  • Prozedura hori Fiskalak abiarazi duenean, ustezko ezgaia izendapen partikularreko edo ofiziozko abokatu baten kargurako defendatzaile batek defendatuko du, eta prozedura hori ustezko ezgaiaren senideek abiarazi dutenean, Fiskala bera arduratuko da hura defendatzeaz.
    
    
  • Prozedura amaitzen denean, Epaileak epaia ematen du pertsona hori ezgaitzat deklaratuz eta ezgaitasunaren hedadura eta mugak espreski adieraziz (erabatekoa den, partziala den, soilik ondasunak administratzeko, eta abar), eta ezgaitua zer tutoretza edo zaintzaren menpe geratzen den erabakiz.
  • Epai irmoa Erregistro Zibilean inskribitzen da.
    
    
  Kontuan hartu behar da:
  
  
• Printzipioz, pertsona ororentzat “gaitasun-presuntzioa” existi-tzen dela, hau da, pertsona oro gaitzat ematen dela aurkako frogak aurkeztu arte.
  
  
• Ezin da inor ezgaitzat deklaratua izan, legez ezarritako kausetan oinarrituz emandako epai judizial bat ez badago.

Adibidea:

• Pertsona baten ezgaitasuna deklaratzen duen epai bat eman ondoren, ba al dago ebazpen hori etorkizunean aldatzeko aukerarik?
  Bai. Kasu horretan, ezgaitasuna deklaratu zuen Lehen Auzialdiko Epaileari egoera berrira egokitzen den deklarazioa eman dezala eskatu beharko zai

Buru-osasunerako zentro batean sartzea

• Bere kabuz erabakitzea eragozten dion gaixotasun edo nahaste psikiko bat duen pertsona bat Buru Osasunerako Zentro batean sartzeko, nahitaezkoa da baimen judiziala lortzea. Baimen judizial hori, gaixorik dagoen pertsona bizi deneko Lehen Auzialdiko Epailearen aurrean eskatu beharko da.
  
  
• Epaileak baimena eman edo ukatuko du, pertsona hori aztertu eta Auzitegiko Medikuaren irizpena entzun ondoren. Epaileak Fiskalari eskaeraren berri ematen dio.
  
  
• Zentroan sartzeko baimena eman ondoren, Epaileak aldizka (gutxienez 6 hilero) gaixorik dagoen pertsonaren egoera kontrolatzen du, zentroan jarraitzea komeni den ala ez erabakitzeko.
  
  
• Epaitegira bertaratzea eragozten duten presa eta larritasun handiko kasuetan bakarrik (bere buruaz beste egiteko edo hirugarren pertsonen biziari erasotzeko benetako arriskua, edo bere buruari edo hirugarrenei kalte egiteko arriskua), legeak gaixorik dagoen pertsona buru osasunerako zentro batean sartzea baimentzen du, baina epaileari 24 orduko epearen barruan guztiaren berri eman behar zaio.

5. Defendatzaile Judiziala

Kontzeptua

Ondoren adierazitako egoeraren batean aurkitzen direnen interesak ordezkatu eta defendatzen dituen pertsona da, eta ez du nahitaez zuzenbidean teknikaria izan behar:

a) Adingabeen edo ezgaituen eta beren legezko ordezkarien artean interes kontrajarriak daudenean (adibidez, tutorea berak tutoretzapean duen pertsonaren jabetzako etxean bizi da, eta une jakin batean, etxearen salmenta tutoretzapean dagoenarentzat ekonomikoki onuragarria den arren, tutoreari ez zaio interesatzen etxea saltzea arrazoi pertsonal eta ekonomikoengatik).

b) Epaileak izendatutako tutorea aldi baterako ordezkatu behar denean, ezin duelako kargu hori aldi baterako bete (gaixotasunagatik edo beste arrazoiren batengatik). Kasu horretan, Epaileak Defendatzaile judizial bat izendatzen du. Epaileak izendatzen du Epaileak izendatzen du Defendatzaile judiziala, ondoko hauen eskariz:

• Fiskala.
• Adingabea bera.
• Erabateko ahalmen juridikoa duen edozein pertsona.
• Prozedura erraza da eta alderdiak ez daude bata bestearen aurka. Izendatutako pertsonak ez du nahitaez ezagutza juridikorik izan behar.

Defendatzaile judizialaren betebeharrak

• Boluntarioa da. Nahi badu, uko egin eta desenkusa daiteke.
  
• Epaileak kasu zehatz bakoitzean ezartzen dizkionak (bera izendatzeko egon diren arrazoien arabera).
• Amaitzen duenean, epaileari bere kudeaketaren berri eman behar dio.

Adibidea:

1. Jon, adingabea izanik, umezurtz geratu da ama hil zaiolako, eta aitarekin bizi da (ama zenaren senarra). Aita-semeek etxebizitza bat oinordetu dute, eta aitak saldu egin nahi du semearekin beste herri batera bizitzera joateko. Saldu al dezake etxebizitza Jonen aitak?
   Aitak Lehen Auzialdiko Epaileari (edo, hala dagokionean, Familia Arloko Epaileari) baimen judiziala eskatu behar dio etxebizitza saltzeko, bere seme Jon adingabea delako.
   Epaileak, gainera, Jonentzat defendatzaile judizial bat izendatuko du, hildako emazte /amaren herentziaren ondorioz aitaren eta semearen artean interes-gatazka sortzeko arriskua baldin badago.
   
   
2. Epai Judizial batek Jon ezgaitu-tzat deklaratu zuen, eta etxebizitza baten jabea da, bertan bere tutorearekin bizi delarik. Jonentzat etxebizitza saltzea ekonomikoki onuragarria izango litzake, baina tutoreari ez zaio interesa-tzen, ez duelako nora joan.
   Kasu honetan, Jonen eta bere tutorearen artean interes kontrajarriak daudenez gero, Epaileak Jonentzat Defendatzaile Judizial bat izendatuko du.

6. Adopzioa

Zer da?

• Adoptatzen duen pertsonaren (adoptatzailea) eta pertsona adoptatuaren artean lotura ezartzen duen egintza juridikoa da.
  
  
• Consecuencias para la persona adoptada
  
  
• Bere familia biologikoarekin zituen lotura juridikoak desagertzen dira.
  
  
• Adoptatzailearen eta adoptatuaren arteko lotura juridikoak sortzen dira, eta une horretatik aurrera, adoptatzaileen seme-alabatzat hartuko da eragin guztietarako.
  
  
• Seme-alabak aitaordearen eta/edo amaordearen abizenak izango ditu, bai eta adopzio-familiarekiko oinordetza-eskubideak ere.

Pertsona adoptatzaileentzako ondorioak

Seme-alaba biologiko batekiko dituzten eskubide eta betebehar berberak dituzte.
Adoptatuarekiko guraso-agintea dute, adin-nagusitasunera iritsi arte.

Adoptatzeko baldintzak

• 25 urte edo gehiago izatea.
  
  
• Adoptatzailearen eta adoptatuaren artean gutxienez 14 urteko aldea izatea.
  
  
• Bikote ezkonduek nahiz izatezko bikoteek adopta dezakete, bai eta pertsona (gizon nahiz emakume) bakar batek ere.

Adoptatuak izan daitezkeen pertsonak.

• Emantzipatu gabeko adingabeak.
  
  
• Adoptatzaile eta adoptatuaren artean aurretiazko familia-harrera egoeran dauden adinduna (18 urte) edo emantzipatuak (16-18 urte).
  
  
• Ezin da adopziorik gauzatu hurbileko senideen artean.

Adopta dezaketen pertsonak

• Pertsona ezkonduak.
  
  
• Pertsona ezkongaiak.
  
  
• Izatezko bikoteak, heterosexualak, gutxienez 3 urteko elkarbizitza egonkorrarekin.
  
  
• Bikote homosexualek ezin dute adoptatu, oraingoz behintzat, baina berezitasun hori biltzen duten lege-aldaketarako zenbait proposamen badaude.

Adoptatzeko prozedura

1. Haur bat adoptatu nahi duen pertsonak, dagokion Administrazioko Haurren Arretarako Zerbitzura jo behar du (Bizkaia, Araba eta Gipuzkoan, Aldundia da), elkarrizketa bat eskatzeko.
   
   
2. Aldundiko Gizarte-Gaietarako Zerbitzuekin Elkarrizketa egitea.
   
   
3. Eskatzen diren dokumentuak aurkeztea (ezinbestekoa: egiaztagiri medikoa eta penala).
   
   
4. “Egokitasun-Egiaztagiria” eskatzea: Aldundiko Zerbitzuko psikologo batekin eta gizarte-langile batekin elkarrizketa egitea. Egiaztagiri hori nahitaezkoa da eta adopzio bakarrerako balio du.
   
   
5. Administrazioak eskatzen dituen dokumentu guztiak kautotu eta legeztatzea (bankukoak, Ogasunekoak, Udalekoak, eta abar).
   
   
6. Psikologoak eta gizarte-langileak, elkarrizketak egin ondoren, “Txosten Psikosoziala” lantzen dute, eta administrazio-agintarien menpe jartzen dute (Aldundian, Gizarte-Ongizateko Foru Diputatua). Agintari horiek txosten psikosoziala onartzen badute, “Egokitasun-Egiaztagiria” ematen dute, adoptatu nahi duen pertsona adopzio hori egiteko gai deklaratuz. Ez badiote egiaztagiri hori ematen, eskatzaileak Auzitegietara jotzeko aukera izango du.
   
   
7. Eskaera itxaron-erregistroan inskribitzea.
   
   
8. Kasu batzuetan, haurra familia adoptatzailearekin gutxienez urte betez adopzioaren aurreko erregimenean egotea eskatzen da.
   
   
9. Erabateko adopzioa ematen duen erabaki judiziala.
   
   
10. Aldundiko Zerbitzuek haurraren eta familiaren jarraipena egitea.

Nazioarteko adopzioa

1. Atzerriko herritartasuna duen haur baten adopzioa da.
   Eman beharreko urratsak:
   
   
   1. Aukeratu den herrialdeko Enbaxada, Kontsuletxe edo Organismoan informazioa eskatzea.
      
      
   2. Herrialde jakin batzuetan jarduteko kreditaturik dauden “Agentzietan” kontsulta egitea.
      
      
   3. Dagokion administrazio-organoari (EAEn Aldundiak dira) adoptatu nahi duen pertsona edo familiaren egokitasuna baloratzen duten txostenak eskatzea.
      
      
   4. Dokumentu guztiak legeztaturik aurkeztea, herrialde bakoitzeko araudia kontuan izanik.
      
      
   5. Guraso adoptatzaileak haurraren jatorrizko herrialdera joatea, hura jasotzeko.
      
      
   6. Haurra Erregistro Zibilean inskribitzea, espainiar herritartasuna lor dezan.
      
      
   7. Eskumena duen administrazio-organismoak (EAEn Aldundiak dira), familiaren eta adoptatuaren egoeraren jarraipena egiten du.

Adopzioko agentzia ofizialak

• Adopzioa eskatzen duten eta haurraren jatorrizko herriko Administrazioaren artean bitartekari gisa dihardute.
  
  
• Herrialde jakin batzuekin adopzioak tramitatzeak dakarren zailtasun burokratikoa eta sortzen diren arazoak kontuan izanik (kultur aniztasuna, arazo politikoak, eta abar), agentzia hauek eskatzaileei nazioarteko adopzioari buruzko gai guztietan laguntzeko eratzen dira (1996-ko Adingabea Babesteko Legeaz geroztik).
  
  
• Agentzia horiek dauden herrialdeetan, erakunde ofizial gisa onartuta daude.
  
  
• Adopzio-Espedientea (Espainian eskumena duen adoptatzaileen bizilekuko Organismoak egindakoa) haurraren jatorrizko herrialdearen Administraziora bidal-tzeaz arduratzen dira, herrialde hartan dituzten lankideen bitartez.
  
  
• Agentzia hauen zerbitzuak ez dira doakoak. Prezioen tarifak Administrazioarekin batera finkatzen dira.
  
  
• Legeak ez du esaten nazioarteko adopzioa nahitaez Agentzia Ofizialen bitartez tramitatu behar denik, baina oso lagungarriak izan daitezke.
  
  Adibedeak:
  
  
• Anak eta Koldok seme bat adoptatu zuten, eta ondoren beste seme biologiko bat izan zuten. Semeordeak eta biologikoak beren gurasoekiko eskubide berberak al dituzte, ala bion arteko ezberdintasunik al dago?
  Ez dago inolako ezberdintasunik. Adopzioa formalki egiten den unetik aurrera, semeordeak bere adopziozko semetasunak dakartzan eskubide guztiak izango ditu (abizenak, elikagaiak, oinorde-izaera, eta abar), seme biologikoak dituen berberak, alegia. Eta arrazoi beragatik, gurasoek ere bi semeekiko betebehar eta eskubide berberak dituzte (guraso-agintea, eta abar). Gainera, bi semeak elkarren artean anaiak dira.
  
  
• Jakin al dezaket semeordea/alabaordea ote naizen?
  Bai. Erregistro Zibileko jaiotza-ziurtagiriaren bitartez (inskripzioa), bertan adopziozko seme-alabatasuna agertuko baita.
  
  
• Gurasordeek, adopzioa gauzatu ondoren, uko egin al diezaiokete adoptatu duten seme-alabari?
  Ez. Inola ere ez. Adopzioa gauzatzen den unetik aurrera, ezeztaezina da, eta beraz, gurasordeek ezin diote adoptatu duten seme-alabari uko egin

7. Harrera

I. Zer da?

Pertsona edo familia batek adingabe bat zaintzea da, hura babestu, elikatu eta hezteko obligazioa bere gain hartuz, bere jatorrizko familia aldi baterako ordezkatuz edo haren osagarri gisa jardunez, arrazoi ezberdinengatik ezin dituelako adingabearen beharrizanak behar bezala bete.

Inskripzio hori egin ondoren, edozein gorabehera pertsonal edo familiakoa (adopzioa, abizen-aldaketa, eta abar) Erregistro Zibilean adierazita geratuko da.

II. Motak

Legeak bi mota aurreikusten ditu: harrera arrunta eta adopzioaren aurreko harrera.

a) Harrera arrunta:

• Ez da adopzio bat.
• Haurra pertsona edo familia baten esku geratzen da, baina behin-behinekoz.
• Administrazioak haurraren tutoretza du, eta edozein unetan erreklama dezake.
• Harrera-programa hauetan laguntzen duten pertsonek, behar duten laguntza ekonomikoa, aholkularitza eta prestakuntza jasotzen dute Administrazioko teknikarien eskutik.
• Familia, haurraren eta bere beharrizanen arabera aukeratzen da.
• Harreraldia haurraren egoera pertsonalaren araberakoa izango da (hilabeteak edo urteak iraun dezake, baita haurraren adin-nagusitasuna iritsi arte ere).
• Harrera-familiak beti kontuan izan behar du haurrak jatorrizko familia duela eta ezin izango duela inoiz hura ordezkatu.

b) Adopzioaren aurreko harrera:

• Erabateko adopzioa formalizatu aurretik egiten da, adopzioa eskatu duen eta egokitzat jo den pertsona edo familiaren kargura.